Centrum Prasowe Uniwersytetu SWPS

nagrody
  • Blog Strefy Psyche

    • Obrazy związku

      18. 01. 2018 | 09:48

      Obrazy związku Każdy człowiek ma potrzebę nawiązania emocjonalnej relacji z drugą osobą. Daje to poczucie bezpieczeństwa i buduje poczucie bycia ważnym dla innych. Psychologowie są zgodni co do tego, że potrzeba ta nie zanika wraz z wiekiem chronologicznym – bliskość i kontakt[…]

      Czytaj więcej...
    • Seks i psychopatia

      11. 01. 2018 | 09:18

      Seks i psychopatia Co pobudza psychopatę? W jakie relacje wchodzą osoby o skłonnościach psychopatycznych? Jakimi są kochankami? Z czego wynika ich specyficzne postrzeganie seksu? Odpowiedzi na te pytania szukamy podczas wykładu psychologa i seksuologa dr Roberta Kowalczyka. Prelegentdr Robert Kowalczyk - psycholog, seksuolog kliniczny[…]

      Czytaj więcej...
    • Jak nie dać się zmanipulować reklamie?

      05. 01. 2018 | 14:18

      Jak nie dać się zmanipulować reklamie? „Może inni dają się zwieść reklamie, ale na pewno nie ja!” – czy to zdanie nie brzmi znajomo? I zarazem odrobinę niewiarygodnie, jeśli przyjrzeć się stertom niepotrzebnych rzeczy zalegających mieszkanie. Ale uwaga, przed manipulacjami stosowanymi w reklamie możemy skutecznie się[…]

      Czytaj więcej...
    • Mindfulness w codziennym życiu

      22. 12. 2017 | 14:18

      Mindfulness w codziennym życiu „Nasz umysł to czasopismo ukazujące się co cztery sekundy” – napisał Herbert Marshall McLuhan – jeden z najwybitniejszych teoretyków komunikowania masowego i środków przekazu. Jak zatem w natłoku codziennych obowiązków i zalewających nas informacji zadbać o właściwy odpoczynek umysłu? W[…]

      Czytaj więcej...
    • Świąteczne gry psychologiczne

      12. 12. 2017 | 13:48

      Świąteczne gry psychologiczne Święta są dogodnym czasem na uaktywnienie gier psychologicznych. Mogą one odbywać się przez samymi Świętami, w ich trakcie oraz po ich zakończeniu. W gry grać może każdy - od młodych po starych, mogą się odbywać wśród rodziny i wśród przyjaciół,[…]

      Czytaj więcej...
    • Potęga nieracjonalnych decyzji

      06. 12. 2017 | 10:09

      Potęga nieracjonalnych decyzji Czy znasz osobę, która wybierając dżem na śniadanie, swój gust opiera na wyliczeniach matematycznych, nigdy nie działa pod wpływem emocji? Jeżeli tak, to osoba ta stanowi wyjątek, ponieważ ludzie zazwyczaj nie kalkulują racjonalnie i po prostu ulegają pokusom. Dr Wojciech[…]

      Czytaj więcej...
    • Zmianooporni i zmianolubni

      09. 10. 2017 | 01:59

      Zmianooporni i zmianolubni Badania psychologów odkrywają fascynujące różnice, jakimi na poziomie biologicznym, osobowościowym i społecznym charakteryzują się ludzie wyznający konserwatywne i liberalne poglądy polityczne. Opowiada o nich dr Konrad Bocian, psycholog z sopockiego wydziału Uniwersytetu SWPS.Jednym z wyznaczników stosunku do zmiany są wyznawane poglądy[…]

      Czytaj więcej...
    • Zmień traumę na dobre

      28. 09. 2017 | 01:59

      Zmień traumę na dobre Choroba, utrata pracy, śmierć bliskiej osoby, ale też awaria samolotu podczas lotu mogą wywołać traumę. Zespołu stresu pourazowego może doświadczyć każdy, nie tylko żołnierze powracający z wojny. Jak stresujące zdarzenia przekuć w pozytywne zmiany - na to pytanie odpowiada Joanna[…]

      Czytaj więcej...
    • Trauma wczesnodziecięca i lękowe style więzi

      22. 09. 2017 | 14:18

      Trauma wczesnodziecięca i lękowe style więzi Jak rozpoznać kiedy mamy do czynienia z normalną reakcją na nienormalną sytuację? Jak dzieci i dorośli radzą sobie ze skutkami traumy? Kiedy możemy mówić o zaburzeniach po traumie? U kogo szukać pomocy, kiedy skutki traumy dezorganizują życie? O aleksytymii, czyli[…]

      Czytaj więcej...
    • Siła różnorodnych zespołów

      07. 09. 2017 | 16:22

      Siła różnorodnych zespołów Pracodawcy zatrudniając nowego pracownika, starają się, by pasował do zespołu, był podobny do pozostałych, np. pod względem wieku, określonych cech czy wartości. Dlaczego jednak szukamy owej jednorodności, skoro wiemy, że zróżnicowany zespół jest bardziej kreatywny i efektywny? Czy warto budować[…]

      Czytaj więcej...

Strona rekomendowana przez: PAP Nauka w PolscePatronat: MNiSW

Znajdź eksperta

 lub 

Centrum Prasowe SWPS - Informacje prasowe

Nielegalne pytania na rozmowie kwalifikacyjnej

Czy należy odpowiadać na wszystkie pytania pracodawcy? Co zrobić, gdy otrzymane pytanie jest niezgodne z prawem? Na kim spoczywa obowiązek udowodnienia dyskryminacji? O błędach i naruszeniach prawa przez pracodawców podczas rekrutacji mówi dr Katarzyna Antolak-Szymanski ze Szkoły Prawa Uniwersytetu SWPS.

pobierz

Zakres danych osobowych oraz katalog pytań, które mogą być zadawane kandydatom, są uregulowane prawnie. Zgodnie z art. 221 § 1 Kodeksu Pracy pracodawca ma prawo prosić kandydata do pracy o podanie imion i nazwiska, imion rodziców, daty urodzenia, miejsca zamieszkania (adres do korespondencji), wykształcenia oraz przebiegu dotychczasowego zatrudnienia. Dodatkowo § 4 powołanego przepisu przewiduje, że pracodawca może żądać podania innych danych osobowych jeżeli obowiązek ich podania wynika z odrębnych przepisów. Zdarza się, że pracodawcy zbierają dodatkowe dane osobowe od kandydatów, po wcześniejszym pisemnym wyrażeniu przez nich na to zgody. Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego1 wskazują wyraźnie, że uznanie faktu wyrażenia przez pracownika zgody na przetwarzanie jego danych za okoliczność legalizującą pobranie od pracownika innych danych niż wskazane w art. 221 Kodeksu pracy, stanowiłoby naruszenie tego przepisu Kodeksu pracy.

Pytania, które otrzymuje kandydat w toku procesu rekrutacyjnego, powinny być związane z charakterem pracy, o którą się ubiega oraz korespondującymi z nią kwalifikacjami zawodowymi i wykształceniem. Warto przy tym zwrócić uwagę, że przepisy prawa pracy zakazują dyskryminacji w zatrudnieniu, a zakaz ten odnosi się także do procesu rekrutacji pracowników. Jak czytamy w art. 18 Kodeksu Pracy, „pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy”.

Z tego względu pytania o stan rodzinny, plany osobiste, dotyczące religii, poglądów politycznych, stanu zdrowia, nałogów lub inne naruszające godność kandydata, należą do katalogu pytań niezgodnych z prawem i nie powinny być zadawane przede wszystkim ze względu na brak związku z kwalifikacjami pracownika, ale również ze względu na ochronę dóbr osobistych. Pracodawca może zapytać o wiek, ponieważ Kodeks Pracy dopuszcza zadanie tego rodzaju pytania w celach identyfikacyjnych. Jest ono ważne w sytuacji, gdy rekrutowani są pracownicy młodociani poniżej 18 roku życia, których możliwość i warunki zatrudnienia szczegółowo regulują przepisy prawa pracy. Nie zmienia to jednak faktu, że co do zasady pracodawca podejmując decyzję o wyborze pracownika, nie może i nie powinien kierować się kryterium wieku, a jedynie względami merytorycznymi.

Zadawanie pytań dotyczących danych osobowych, które wykraczają poza katalog ustalony w Kodeksie, oznacza, że pracodawca może przestać kierować się obiektywizmem w procesie rekrutacji i nie wywiązuje się ze swojego ustawowego obowiązku. Prośby o podanie informacji o stanie cywilnym, rodzinnym, poglądach, mogą w konsekwencji powodować dyskryminację kandydata ze względu na kryteria nie mające związku z pracą.

Osoba ubiegająca się o pracę nie ma obowiązku odpowiadania na pytania naruszające regulacje prawa pracy, w tym potencjalnie dyskryminujące. Udzielenie przez kandydata odpowiedzi niezgodnej z prawdą nie jest dobrym rozwiązaniem, jednak nie stanowi jeszcze naruszenia przepisów. W perspektywie sądu, zatajenie w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej informacji o planach rodzinnych, poglądach lub wyznaniu, jest traktowane jako rodzaj samoobrony przed dyskryminacją ze strony pracodawcy.

Warto wskazać, że ze stanowiska Sądu Najwyższego2 wynika, że jeśli praca, o jaką stara się kandydatka, nie jest pracą niedozwoloną z uwagi na ochronę macierzyństwa, kobieta ubiegająca się o zatrudnienie nie ma obowiązku ujawnienia faktu pozostawania w ciąży. Informacje o stanie ciąży zaliczane są do tak zwanej sfery danych wrażliwych, co do pozyskiwania których pracodawca nie ma prawa. Ponadto, pracodawca, który domaga się podania takich danych, naraża się na zarzut naruszenia dóbr osobistych oraz zasady niedyskryminacji w zatrudnieniu.

Często pytania niezgodne z prawem dotyczą kwestii posiadania lub planowania dzieci. Zazwyczaj jest to pytanie adresowane do kobiet, ale bywa, że otrzymują je także mężczyźni. Zdarza się, że pracodawcy zależy na pracowniku, który ma zobowiązania rodzinne i nie będzie skłonny pochopnie rezygnować z pracy. W tego rodzaju sytuacji dyskryminacja może odnosić się do kandydatów, którzy nie są w związkach lub są bezdzietni.

Pytanie o karalność również należy do katalogu zagadnień nielegalnych, choć przepisy jasno definiują wyjątki od tej reguły. Zaświadczenia o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego można żądać od kandydata do pracy, a nie zatrudnionego już pracownika i wyłącznie wtedy, gdy konkretne przepisy ustaw stawiają wymóg niekaralności na stanowisku pracy, o które ubiega się kandydat. Taki wymóg obowiązuje wiele kategorii zatrudnionych, np. pracowników i urzędników służby cywilnej, ochrony mienia i ludzi, policjantów, żołnierzy, strażaków.

Co zrobić w przypadku, gdy dostajemy pytania niestandardowe, dziwne lub bez oczywistego związku z posiadanym doświadczeniem zawodowym? O ile nie naruszają one godności osobistej kandydata i nie pozostają w sprzeczności z normami obyczajowymi i dobrym smakiem, kandydaci mogą podjąć próbę ustosunkowania się do nich. Przykładowe pytania typu “Czym różni się polityk od proszku do prania?”, “Ile okien jest w budynkach w Gdańsku?”, nie są niezgodne z prawem, o ile nie skutkują np. naruszeniem zasady zakazu dyskryminacji w procesie zatrudnienia. Kandydat na pracownika, któremu zadano pytanie dotyczące jego sfery osobistej, może żądać odszkodowania za naruszenie dóbr osobistych na podstawie przepisów kodeksu cywilnego (art. 23 i 24).

Pytaniem, które jest nielegalne, ale mało kto zdaje sobie z tego sprawę, jest pytanie odnoszące się do stanu posiadania. Pracodawca w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej może zapytać, czy kandydat posiada samochód lub stałe łącze internetowe w sytuacji, gdy wymóg ich posiadania znalazł się w ogłoszeniu o pracę. Pytanie tego rodzaju usprawiedliwia konieczność posiadania mienia niezbędnego do wykonywania np. pracy kuriera lub zdalnej redakcji tekstów. Jednak w sytuacji, gdy rodzaj pracy nie ma związku z wykorzystaniem danego sprzętu, pytanie kandydata na taksówkarza o posiadanie własnego komputera nie wydaje się być jest uzasadnione.
Kandydat, który poinformował potencjalnego pracodawcę o planach rodzinnych lub wyznaniu i jest przekonany, że w sytuacji identycznych kompetencji innych kandydatów to właśnie chęć posiadania dziecka, lub religia zdecydowały o niezatrudnieniu, może dochodzić swoich roszczeń z tytułu dyskryminacji przed sądem pracy. Może domagać się odszkodowania w wysokości co najmniej miesięcznego minimalnego wynagrodzenia3, jednak nie może domagać się przyjęcia do pracy u pracodawcy, który go nie zatrudnił.

Osoba, która decyduje się na wszczęcie postępowania sądowego z uwagi na dyskryminację w zatrudnieniu, nie musi udowadniać dyskryminacji. Jej zadaniem jest ją uprawdopodobnić, czyli wskazać okoliczności, które do niej doprowadziły jak np. wskazać konkretne pytania, które zostały zadane i przedstawić fakt zatrudnienia osoby, która choć nie posiadała ważnych kwalifikacji z punktu widzenia wymagań stanowiska, jest osobą stanu wolnego lub poglądach tożsamych z poglądami osoby rekrutującej. To na pracodawcy spoczywa wtedy obowiązek udowodnienia, że zatrudnił osobę, która ma wszystkie wymagane na danym stanowisku umiejętności lub posiada dodatkowo inne ważne kompetencje, których nie posiadali inni kandydaci.

Przypadki naruszenia prawa w procesie rekrutacyjnym mają miejsce i mogą znajdować swój finał w sądzie. Świadomość pracodawców w zakresie praw pracowników i kandydatów zainteresowanych pracą jest coraz większa, dzięki czemu rekrutacja częściej spełnia swoje dwa cele: pozwala wybrać najlepszego pracownika i zdecydować się na najbardziej perspektywistycznego pracodawcę.

dr Katarzyna Antolak- Szymanski, prawnik, Szkoła Prawa, Uniwersytet SWPS

1 m.in. z 1 grudnia 2009 r. I OSK 249/09 czy z 6 września 2011 r. I OSK 1476/10.
2 z 17 kwietnia 2007 r. I UK 324/06.
3 art. 183d Kodeksu Pracy.


Komentarze

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Prev Next

Homo Multitaskus

Mimo wybitnych zdolności analitycznych nie radzimy sobie ze zmiennością i złożonością świata. Nasze umysły nie nadążają za rozwojem nowych technologii. Wielozadaniowość, której się od nas wymaga, jest mitem. O tym,...

Czytaj więcej

Być w centrum uwagi

Zmieniłaś fryzurę, założyłaś nowe buty. Dlaczego nikt tego nie zauważył? Dlaczego nikt nie pochwalił? Przecież tak się starałaś, żeby dobrze wypaść, żeby zrobić na innych wrażenie. Albo dla odmiany wyobraź...

Czytaj więcej

„Ciche dni” jako metoda rozwiązywania ko…

Konflikty, kłótnie, spory i sprzeczki z najbliższymi pojawiają się w życiu większości z nas. Zaskakuje niewielka wiedza, jaką mają ludzie odnośnie genezy, dynamiki i rozwiązywania konfliktów interpersonalnych, a zwłaszcza tych,...

Czytaj więcej

Miej plan na zdrowie

Samo postanowienie „schudnę” nie wystarczy, bo jest zbyt abstrakcyjne. Trzeba precyzyjnie sformułować cel, opracować plan, wyznaczyć zadania na każdy dzień i strategię na wypadek sytuacji kryzysowej. Karolina Zarychta, psycholog zdrowia z...

Czytaj więcej

Co nas napędza? Gdy ciekawość jest emoc…

Co sprawia, że działamy mimo obaw i wątpliwości? Z czego wynika nasza nieustanna chęć eksperymentowania? Dlaczego poszukujemy nowych rozwiązań, choć przecież moglibyśmy poprzestać na starych, sprawdzonych schematach? Odpowiedź jest prosta:...

Czytaj więcej

Video

Audio

Jakie są osoby przedsiębiorcze?

Magdalena Kubów, ekspert kierunku zarządzanie i przywództwo, Uniwersytet SWPS (czas 00:26; 631 KB)

Pokolenie sieci może stworzyć firmy-idee

Magdalena Kubów, ekspert kierunku zarządzanie i przywództwo, Uniwersytet SWPS (czas 00:45; 1,05 MB)

 

 Zobacz więcej