Centrum Prasowe Uniwersytetu SWPS

nagrody
  • Blog Strefy Psyche

    • Jak wzmacniać poczucie wartości u dzieci

      23. 02. 2018 | 08:18

      Jak wzmacniać poczucie wartości u dzieci Rozwijanie poczucia wartości u dziecka daje mu w przyszłości odpowiednie narzędzia do funkcjonowania w społeczeństwie, odkrywania siebie w relacji ja – ludzie, ja – praca, ja – moje życiowe cele. Czy potrafimy wzmacniać poczucie wartości u dziecka? W jaki sposób[…]

      Czytaj więcej...
    • Temperament czyni różnicę

      12. 02. 2018 | 01:59

      Temperament czyni różnicę Kiedy jesteśmy dziećmi, ma na nas ogromny wpływ. W późniejszych etapach rozwoju już mniejszy, ale jest bazą, na której kształtują się cechy osobowości. Czym jest temperament i dlaczego nie należy utożsamiać go z osobowością – mówi prof. dr hab. Jan Strelau,[…]

      Czytaj więcej...
    • Stres i jego optymalizacja

      09. 02. 2018 | 08:18

      Stres i jego optymalizacja Czym jest stres i dlaczego nie warto z nim walczyć, lecz lepiej skupić się na jego optymalizacji? Jaki jest związek między poczuciem własnej wartości a stresem w pracy zawodowej, zwłaszcza po dłuższej nieobecności związanej np. z urlopem macierzyńskim? Podczas wykładu[…]

      Czytaj więcej...
    • Ucz się, jak się uczyć

      30. 01. 2018 | 08:18

      Ucz się, jak się uczyć Jakie techniki stosować, żeby szybko czytać i więcej pamiętać? Jak rozwijać kreatywność i innowacyjność? O metodzie mapowania myśli (Mind Mapping) opowiada jej twórca Tony Buzan podczas wykładu na Uniwersytecie SWPS.Mapowanie myśli (Mind Mapping) to szczególny rodzaj notowania, który ma zwiększać[…]

      Czytaj więcej...
    • Pięć kroków, które prowadzą na szczyt

      26. 01. 2018 | 13:59

      Pięć kroków, które prowadzą na szczyt Ma 1,55 m wzrostu, długie włosy i kobiecą figurę. Gdy wchodzi na spotkanie, emanuje energią, której – wydawałoby się – ludzkie ciało nie jest w stanie pomieścić. Raz na jakiś czas zarzuca na plecy trzydziestokilogramowy plecak i idzie zdobywać górski[…]

      Czytaj więcej...
    • Gry komputerowe – jak widzi je psycholog

      25. 01. 2018 | 08:18

      Gry komputerowe – jak widzi je psycholog Czy gry komputerowe rzeczywiście są takie straszne, jak się zwykło je przedstawiać? Czy faktycznie jednym z najgorszych prezentów, jakie można podarować dziecku, jest kosola? A może granie to nie strata czasu, lecz impuls do rozwoju Podczas wykładu dr Tomasz Grzyb,[…]

      Czytaj więcej...
    • Obrazy związku

      18. 01. 2018 | 09:48

      Obrazy związku Każdy człowiek ma potrzebę nawiązania emocjonalnej relacji z drugą osobą. Daje to poczucie bezpieczeństwa i buduje poczucie bycia ważnym dla innych. Psychologowie są zgodni co do tego, że potrzeba ta nie zanika wraz z wiekiem chronologicznym – bliskość i kontakt[…]

      Czytaj więcej...
    • Seks i psychopatia

      11. 01. 2018 | 09:18

      Seks i psychopatia Co pobudza psychopatę? W jakie relacje wchodzą osoby o skłonnościach psychopatycznych? Jakimi są kochankami? Z czego wynika ich specyficzne postrzeganie seksu? Odpowiedzi na te pytania szukamy podczas wykładu psychologa i seksuologa dr Roberta Kowalczyka. Prelegentdr Robert Kowalczyk - psycholog, seksuolog kliniczny[…]

      Czytaj więcej...
    • Jak nie dać się zmanipulować reklamie?

      05. 01. 2018 | 14:18

      Jak nie dać się zmanipulować reklamie? „Może inni dają się zwieść reklamie, ale na pewno nie ja!” – czy to zdanie nie brzmi znajomo? I zarazem odrobinę niewiarygodnie, jeśli przyjrzeć się stertom niepotrzebnych rzeczy zalegających mieszkanie. Ale uwaga, przed manipulacjami stosowanymi w reklamie możemy skutecznie się[…]

      Czytaj więcej...
    • Mindfulness w codziennym życiu

      22. 12. 2017 | 14:18

      Mindfulness w codziennym życiu „Nasz umysł to czasopismo ukazujące się co cztery sekundy” – napisał Herbert Marshall McLuhan – jeden z najwybitniejszych teoretyków komunikowania masowego i środków przekazu. Jak zatem w natłoku codziennych obowiązków i zalewających nas informacji zadbać o właściwy odpoczynek umysłu? W[…]

      Czytaj więcej...

Strona rekomendowana przez: PAP Nauka w PolscePatronat: MNiSW

Znajdź eksperta

 lub 

Centrum Prasowe SWPS - Informacje prasowe

Potęga nieracjonalnych decyzji

Czy znasz osobę, która wybierając dżem na śniadanie, swój gust opiera na wyliczeniach matematycznych, nigdy nie działa pod wpływem emocji? Jeżeli tak, to osoba ta stanowi wyjątek, ponieważ ludzie zazwyczaj nie kalkulują racjonalnie i po prostu ulegają pokusom. Dr Wojciech Białaszek, psycholog z Uniwersytetu SWPS wyjaśnia, dlaczego standardowe modele ekonomiczne opisujące, jak racjonalna, cierpliwa i działająca we własnym interesie jednostka powinna się zachowywać, nie sprawdzają się w rzeczywistości.

pobierz

Nobel za psychologiczne podejście w ekonomii
Tegoroczną Nagrodę Nobla z ekonomii otrzymał prof. Richard Thaler z University of Chicago (USA) za swój wkład w rozwój ekonomii behawioralnej, uwzględniającej psychologię człowieka, który nie zawsze (a właściwie rzadko) kieruje się czysto racjonalnymi przesłankami. Ekonomia ta wyjaśnia niespodziewane sytuacje na rynkach finansowych, a także rozmaite zachowania, które są sprzeczne z ekonomicznymi kalkulacjami. Przykładowo, dlaczego 100 zł znalezione w kieszeni spodni, które właśnie wkładamy do prania traktujemy inaczej niż takie samo 100 zł, ale zarobione za naszą pracę.
Według stworzonej przez Thalera teorii mentalnego księgowania zachowujemy się tak, ponieważ do pieniędzy z różnych źródeł podchodzimy odmiennie w ramach różnych umysłowych rachunków.

Pieniądze - trudno zdobyć, łatwo wydać
Sztuką jest zachęcenie innych do tego, aby mądrze inwestowali. Ludzi nie trzeba motywować do podniesienia leżących na chodniku pieniędzy i wydania ich na przyjemności. Jednak wyzwaniem jest nakłonienie ludzi do pracy fizycznej czy intelektualnej. Z badań przeprowadzonych przez Behavioral Economics Research Group (BERG) przy Uniwersytecie SWPS wynika, że ludzie o ile w ogóle godzą się na wykonanie danej pracy, to na początku względnie dobrze tolerują wysokie stawianie poprzeczki przez wymagającego szefa. Jednak zwiększanie wymagań jest jak stąpanie po cienkim lodzie, ponieważ wystarczy przekroczyć pewną granicę i nagle ludzie tracą zapał do pracy. Nie jest to proces stopniowy, więc trzeba uważać z tym, czy dać pracownikowi kolejne zadanie do wykonania.

Kolejny problem pojawia się, gdy otrzymamy już zapłatę za wykonaną pracę. Z wielu badań wynika, że ludzie są impulsywni i często ulegają pokusom (patrz: Madden i Bickel, 2010). Wręcz powiedzielibyśmy, że “to jest ludzkie”, aby spożytkować jakąś kwotę na przyjemności, nie patrząc na konsekwencje. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy kolejne miesiące i lata mijają, a oszczędności nam nie przybywa.

Jak zmieniać zachowania ludzi na lepsze?
Jedną z ogromnych zasług tegorocznego noblisty jest wprowadzenie zasad ekonomii behawioralnej do praktyki, sprawiając na przykład, aby ludzie z natury postępujący pochopnie oszczędzali na swoją przyszłość. Thaler w swojej pracy naukowej pokazuje, w jaki sposób można zmieniać zachowania ludzi na lepsze, właśnie przez wykorzystanie ekonomii behawioralnej. Noblista zauważa, że ludzi można nakłonić do korzystniejszych decyzji, nie ograniczając jednocześnie swobody wyboru. Prawda jest taka, że tam, gdzie przystąpienie do planu emerytalnego jest dobrowolne, odsetek osób podejmujących taką decyzję nie jest satysfakcjonujący. Jednocześnie tam, gdzie nie ma wyboru tam , ogranicza się jego wolność. Czy jest pośrednie rozwiązanie ? Według Thalera jeżeli opcją domyślną będzie uczestnictwo w dobrym planie emerytalnym, z możliwością podjęcia odmiennej decyzji o wypisaniu się z niego, większość osób decyduje się na systematyczne oszczędzanie.

Ekonomia behawioralna nie zajmuje się tylko pojedynczymi decyzjami na poziomie indywidualnym. Jedną z dziedzin rozwijających się dzięki ekonomii behawioralnej, oprócz finansów, jest prawo. Tworzenie przez polityków prawodawstwa może zarówno ograniczyć wolność wyboru, jak i sprawić by ludzie cieszyli się większą swobodą. Z punktu widzenia ekonomii behawioralnej, można analizować funkcjonowanie systemu emerytalnego. W zależności od kraju dostępne są różne rozwiązania od najbardziej liberalnego, według którego tyle ile uzbierasz sam, tyle będziesz miał, do paternalistycznego, gdzie przystąpienie do planu emerytalnego i to ile człowiek zaoszczędzi jest ustalone z góry przez rząd.

Mamy awersję do strat
W świetle tradycyjnego podejścia ekonomicznego, niezależnie od tego, jak konkretny problem decyzyjny jest sformułowany, nasz wybór powinien zawsze być taki sam. W rzeczywistości jednak szklankę, która tylko w połowie jest wypełniona wodą, a w połowie jest pusta, niektórzy mogą postrzegać z większym naciskiem na zysk (jako w połowie pełną) lub z naciskiem na stratę (w połowie pustą).

Ekonomia behawioralna wyjaśnia, jak uniknąć niektórych pułapek związanych z podejmowaniem decyzji. To prawda, że często opisuje odstępstwa od wyidealizowanych i normatywnych modeli, ale dzięki temu wskazuje, kiedy podejmujemy decyzje dla nas niekorzystne, np. zachęcająco brzmi stwierdzenie sprzedawcy, że za zakupy gotówką dostaniemy 3% rabat, niż informacja o tym, że za płacenie kartą trzeba ponieść opłatę o 3%. Chociaż z punktu widzenia matematycznego klient zapłaci tyle samo, to 3% kwoty raz jest prezentowanego jako zysk, a drugie jako strata.

Daniel Kahneman i Amos Tversky odkryli, że jednym z najsilniejszych czynników wpływających na nasze wybory jest awersja do strat. Wiele lat po tym odkryciu, w 2002 roku Daniel Kahneman, psycholog otrzymał nagrodę nobla z ekonomii, a awersja do strat jest jednym z głównych filarów jego teorii. To właśnie uniknięcie straty napędza nas do działania. W swoim badaniu Levin i Gaeth (1998) poprosili uczestników o ocenę smaku wołowiny. Jednej grupie zakomunikowali, że mięso jest w 75% chude, a drugiej, że mięso zawiera 25% tłuszczu. Okazało się, że produkt bardziej smakował, jeśli uwypuklono pozytywny aspekt jedzenia, czyli niską zawartości tłuszczu. Uniknąć pułapki można poprzez analizę sytuacji w co najmniej dwóch wariantach – akcentując zarówno pozytywne i negatywne konsekwencje danego scenariusza.

Efekt posiadania
Nieco trudniej uchronić się przed odkrytym przez Richarda Thalera tzw. efektem posiadania. Polega on na tym, że ludzie często żądają więcej pieniędzy spytani o kwotę za którą są skłonni daną rzecz sprzedać, niż są gotowi zapłacić, aby wejść w posiadanie takiego przedmiotu. Widzimy to sami chcąc na przykład sprzedać nasz ulubiony obraz czy nieruchomość. Cenę sprzedaży ustawimy wyżej niż cenę, za którą chcielibyśmy kupić taką samą lub podobną rzecz. Thaler podaje przykład zaprzyjaźnionego profesora ekonomii, który przed laty kupił za niewielką sumę kilka butelek wina. Po latach wino zyskało na wartości i jego cena wzrosła o kilkaset procent. Profesor na wyjątkowe okazje otwierał jedną z butelek, ale zapytany, czy kupiłby kolejną butelkę po cenie rynkowej, lub czy by takową sprzedał odpowiadał stanowczo nie. Cenił on posiadane wino bardziej niż to samo, ale nie będące jego własnością. Odpowiedzialny za taki stan rzeczy jest efekt posiadania.

Potęga nieracjonalnych decyzji
Wybór racjonalny to taki, który jest oparty na logicznym rozumowaniu. Logicznym punktem odniesienia dla badań z zakresu ekonomii behawioralnej jest standardowa teoria ekonomiczna. Można jednak przyjąć inny punkt widzenia i nie traktować zachowania jako anomalii i odstępstwa od wyidealizowanych światów ekonomicznych. W rzeczywistym świecie rzadko rzeczy są przewidywalne, a wyboru zazwyczaj nie dokonujemy pomiędzy ściśle laboratoryjnie dobranymi alternatywami, a pomiędzy bardzo wieloma opcjami. Gerd Gigerenzer opisuje ciekawy przykład Harry’ego Markowitza, który stworzył teorię portfelową pokazującą jak powinniśmy inwestować. Gdy jednak Markowitz miał zainwestować swoje pieniądze, zamiast wyliczeń i teorii zastosował prostą regułę heurystyczną, która brzmiała następująco: podziel pieniądze po równo względem dostępnych opcji i zainwestuj. Dlaczego tak się stało? Ponieważ świat rzeczywisty jest często nieprzewidywalny. Gigerenzer zaznacza, że jeżeli przyjmiemy inny punkt odniesienia, jak na przykład racjonalność ekologiczną, to rzekome błędy znikają i zaczynają działać na naszą korzyść. Oznacza to, i, że jeżeli mamy wystarczająco dużo informacji odnośnie ryzyka, prawdopodobieństw i konsekwencji naszych wyborów, najlepiej jest zaufać podejściu ekonomicznemu. Natomiast, gdy nie tylko przyszłość ale i teraźniejszość jest niepewna, warto zaufać setkom lat ewolucji i iść za głosem serca.

Ekonomia i psychologia
Choć Richard Thaler jest ekonomistą, to tak prestiżowa nagroda jest wyróżnieniem także dla wszystkich badaczy zajmujących się zachowaniem. Tegoroczna Nagroda Nobla z ekonomii, została przyznana za odkrycia, których istotę stanowią badania nad ludzkim zachowaniem. Thaler uwzględnia realistyczne założenia psychologiczne w swych analizach dotyczących podejmowania decyzji zarówno tych ekonomicznych jak i codziennych. To właśnie psychologia ma wpływ na indywidualne decyzje, a co za tym idzie na rynki finansowe.

ekspert Wojciech Białaszek

 


Komentarze

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Prev Next

Homo Multitaskus

Mimo wybitnych zdolności analitycznych nie radzimy sobie ze zmiennością i złożonością świata. Nasze umysły nie nadążają za rozwojem nowych technologii. Wielozadaniowość, której się od nas wymaga, jest mitem. O tym,...

Czytaj więcej

Być w centrum uwagi

Zmieniłaś fryzurę, założyłaś nowe buty. Dlaczego nikt tego nie zauważył? Dlaczego nikt nie pochwalił? Przecież tak się starałaś, żeby dobrze wypaść, żeby zrobić na innych wrażenie. Albo dla odmiany wyobraź...

Czytaj więcej

„Ciche dni” jako metoda rozwiązywania ko…

Konflikty, kłótnie, spory i sprzeczki z najbliższymi pojawiają się w życiu większości z nas. Zaskakuje niewielka wiedza, jaką mają ludzie odnośnie genezy, dynamiki i rozwiązywania konfliktów interpersonalnych, a zwłaszcza tych,...

Czytaj więcej

Miej plan na zdrowie

Samo postanowienie „schudnę” nie wystarczy, bo jest zbyt abstrakcyjne. Trzeba precyzyjnie sformułować cel, opracować plan, wyznaczyć zadania na każdy dzień i strategię na wypadek sytuacji kryzysowej. Karolina Zarychta, psycholog zdrowia z...

Czytaj więcej

Co nas napędza? Gdy ciekawość jest emoc…

Co sprawia, że działamy mimo obaw i wątpliwości? Z czego wynika nasza nieustanna chęć eksperymentowania? Dlaczego poszukujemy nowych rozwiązań, choć przecież moglibyśmy poprzestać na starych, sprawdzonych schematach? Odpowiedź jest prosta:...

Czytaj więcej

Video

Audio

Jakie są osoby przedsiębiorcze?

Magdalena Kubów, ekspert kierunku zarządzanie i przywództwo, Uniwersytet SWPS (czas 00:26; 631 KB)

Pokolenie sieci może stworzyć firmy-idee

Magdalena Kubów, ekspert kierunku zarządzanie i przywództwo, Uniwersytet SWPS (czas 00:45; 1,05 MB)

 

 Zobacz więcej